PKN
Protestantse Gemeente Eijsden
 
Ter overdenking Ter overdenking

Eindelijk thuis: de verloren zoon.
 
Toen Henri Nouwen voor het eerst het schilderij “De terugkeer van de verloren zoon” van Rembrandt zag, kon hij er zijn ogen niet vanaf houden. Het was slechts een affiche, maar het trof hem diep. Als hij later het echte schilderij gaat bekijken in de Hermitage in St.Petersburg, wordt hij nog meer gegrepen. “Daar stond ik dan, oog in oog met het schilderij dat ik al bijna drie jaar in mijn geest en mijn hart had meegedragen. Zijn majestueuze schoonheid overweldigde mij”.
 
Hij zal er - door bemiddeling van het hoofd van de restauratieafdeling - uren en dagen verblijven, nadenkend, aantekeningen makend, tot verwondering van de suppoosten. Het leidde tot een reisverslag, een reis door zijn eigen leven, aan de hand van de gelijkenis van de verloren zoon uit Lucas 15. Het verslag heet Eindelijk thuis, gedachten bij Rembrandts ’De terugkeer van de verloren zoon’. Ooit werd het boek door Trouwlezers en bezoekers van de website “maand van de spiritualiteit” gekozen tot het “mooiste spirituele boek” van het jaar.
 
Het eigen hart
Henri Nouwen is een in 1996 overleden priester en wetenschapper. Hoewel het boek dus recent is bekroond, is het al meer dan dertig jaar geleden verschenen. In Eindelijk thuis (Lannoo, ISBN 9789020999792, www.lannoo.com) beschrijft Nouwen in een kritisch zelfonderzoek zijn onrust, twijfel en worsteling met het leven. Dat doet hij dus aan de hand van het schilderij van Rembrandt. Steeds weer wisselt Nouwen van perspectief en dat is het verrassende. Nu eens ziet hij de verloren zoon in zichzelf, dan weer de wrokkige zoon die thuisbleef – in een hoekje van het schilderij te zien – en aan het eind spiegelt hij zich aan de vaderfiguur. Nouwen vertelt zelf – ook in andere publicaties – dat hij voortdurend streeft naar erkenning, roem, bekendheid, ook of misschien wel juist als priester. Dat zorgt voor onrust, voor de vraag wat hij toch moet met zijn ambities. Hij wordt een geliefd en bekend hoogleraar in de Verenigde Staten. Hij reist stad en land af om lezingen te geven en achteraf zegt hij over die uitputtende reizen: “De tedere ontmoeting van de vader en de zoon drukte alles uit waar ik op dat moment naar verlangde. Die zoon, dat was ik; doodmoe van het lange reizen; ik wilde omhelsd worden. De zoon die thuiskomt, dat was ik (…), ik wilde me geborgen weten”. Door die ontdekking en dat besef raakt hij zijn extreme vermoeidheid langzaam maar zeker kwijt. Daardoor kan hij ook het besluit nemen zijn glorieuze leven te verlaten om met gehandicapte mensen te gaan werken. Zo wordt hij gedwongen plaats te maken voor andere zaken dan roem en glamour en “God te zoeken op de plaats waar Hij te vinden is: in het heilige der heiligen van mijn eigen hart. Ik kan niet zeggen dat ik daar al echt gearriveerd ben”.
 
Afgunst
In een gesprek over deze dingen zegt een vriend tegen hem: “Ik vraag me af of je niet meer op de oudste zoon lijkt”. Was hij inderdaad niet veel meer degene die heel zijn leven  als plichtsgetrouwe zoon “thuis” was gebleven? “Ik deed altijd wat ik hoorde te doen, legde me meestal neer bij de plannen die vele ouderfiguren in mijn leven voor mij hadden uitgestippeld: leraren, geestelijke leiders, bisschoppen en pausen”. En in één adem: “Diep in mijn hart voelde ik afgunst tegenover de eigenzinnige (jongste) zoon”. Nouwen erkent dat de verlorenheid van de oudste zoon veel moeilijker te onderkennen is, hoewel hij in veel menselijk en eigen streven ook onverholen afgunst ontdekt. De oudste zoon is niet blij – zoals zijn vader - met de terugkeer van zijn jongste broer. “Deze ervaring: niet in staat te zijn binnen te treden in de vreugde van een ander, is de ervaring van een hart vol wrok”. Maar, zegt Nouwen, in de gelijkenis komt de vader opnieuw naar buiten, nu om de oudste zoon over te halen mee te doen aan het feest: “Kind, jij bent altijd bij me, en alles wat ik heb, is van jou”. Dat is het moment waarop ook deze zoon in de kring wordt getrokken: “God noemt mij ‘kind’”. De vader komt niet aanzetten met allerlei berispingen of een oordeel “maar benadrukt om te beginnen zijn intieme relatie met zijn zoon. Hij verklaart hem zijn onvoorwaardelijke liefde: Jij bent altijd bij me”.
 
Zij troost
Nouwen beschrijft hoe de halfblinde oude vader zijn beschermende en zegenende handen legt op de jongste zoon. “Wat Rembrandts portret van de vader zo’n onweerstaanbare rembrandt.jpgaantrekkingskracht geeft, is het feit dat hij daarin het meest goddelijke en menselijke heeft weten vast te leggen”. Zo rijpt er een nieuwe herkenning. Is hij als pastor, en als mens – zoals wij allen - ook niet geroepen om te zegenen, om goede dingen te zeggen, woorden van troost en heelheid? De vader in het schilderij brengt hem dichter bij een bewuster godsbeeld. “Dit is de God in Wie ik wil geloven; een Vader die vanaf het begin van de schepping zijn armen uitstrekt in een genadig; zegenend gebaar; een Vader die zichzelf nooit opdringt, aan wie dan ook, maar altijd wacht; een Vader die zich nooit in wanhoop terugtrekt, maar altijd blijft hopen dat zijn kinderen zullen terugkeren; een Vader die niets liever wil dan woorden van liefde tot zijn kinderen spreken en zijn vermoeide armen op hun schouders laten rusten. Zijn enige wens is te zegenen”. En het gaat hier niet om een voorname aartsvader, zegt Nouwen en benoemt de mannelijke en vrouwelijke eigenschappen van liefkozende handen: “Hij is ook moeder (…). Hij houdt vast, Zij liefkoost. Hij bevestigt, Zij troost”.
 
Zo neemt Henri Nouwen ons mee op zijn spirituele levensreis. Eerst als jongste zoon, dan als oudste zoon, dan als de vader. Kort voor zijn onverwachte dood in 1996 ontmoette ik hem; een open man met een sterke drang tot overtuigen. Zo leest ook dit boek. Geen traditionele theologie. Wel met tal van kleine theologische uitstapjes en verrassende verbindingen.
 
Ruud Foppen
 
 

terug
 
 

Kerkdienst
datum en tijdstip 19-11-2017 om 10.00 uur
Wat heb ik aan dit geloof?
  meer details

 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.